چگونه ترمه اصل را بشناسیم؟

شهر یزد یک نماد برجسته در توسعه صنایع‌ دستی به‌شمار می‌رود. پارچه‌ ترمه اصل که شهرت جهانی دارد یکی از محبوب‌ترین محصولات صنایع دستی یزد است.

امروزه با گسترش تولید پارچه‌های ترمه شناسایی اصل بودن آن‌ها نیاز به شناخت و بررسی دارد. در این مقاله در نظر داریم ترمه و مهم تر از آن روش‌های شناخت ترمه اصل را به شما آموزش دهیم.

ترمه یکی از صنایع‌دستی نساجی نفیس می‌باشد و در گذشته به صورت دستی و با الیاف ابریشم بافته می‌شد و ارزش و قیمت بسیار بالایی داشته، ولی امروزه بیشتر به صورت ماشینی تولید و عرضه می‌شود. این پارچه زیبا دارای رنگ‌بندی‌ها و دارای نقوش و طرح‌های متفاوتی است.

باید در نظر داشت که ترمه دارای رنگ‌بندی‌های متفاوتی می‌باشد اما رنگ نیلی از مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین رنگ در ترمه‌های ایران و کشمیر است که از آبی روشن تا سرمه‌ای تیره را به‌وجود می‌آورد. در تمامی پارچه‌های ترمه هم‌نشینی رنگ‌ها چشمگیر است.

ترمه و کاربرد آن:

ترمه به‌عنوان پرده‌، بقچه، رومیزي، جانماز، پوشاک، پشتی سنتی شاه‌نشین و … استفاده می‌شود. ضمن آنکه با استفاده از این پارچه‌های ظریف به ‌صورت تکمیلی می‌توان کیف‌هاي زنانه و مردانه و پشتی را نیز تولید و عرضه نمود.

شما عزیزان با کاربرد ترمه تا حدود زیادی آشنا شدید اما باید به این نکته توجه کرد که تا پیش از شاه عباس، ایران بازار فروش و مصرف‌کننده به‌حساب می‌آمده. امروزه ترمه این محصول با ارزش ایرانی به سراسر جهان صادر می‌شود و اروپاییان از بیش‌ترین سفارش‌دهندگان این نوع پارچه ایرانی می‌باشند.

تاریخچه ترمه:

پایه گذار هنر ترمه‌بافی زرتشتیان بودند که از آن برای دوخت جامه‌های سنتی جهت حضور در جشن‌ها و مراسم خود استفاده می‌کردند.

اما دوره صفوي را می‌توان دوران طلایی در صنعت پارچه بافی ایران دانست. یزد از مراکز اصلی نساجی و ابریشم بافی در این دوره به شمار می‌آید. این شهر از دیرباز از مهم‌ترین مرکز تولید محصولات ترمه ایران بوده، برخی طرح ترمه را نشان اقتدار و وحدت ایرانیان دانسته‌اند. به این دلیل که لباس ترمه اکثرا خاص پادشاهان و امراء بوده است.

شروع ترمه‌بافی در ایران به اوایل دوره صفویه برمی‌گردد. در مورد ترمه که از خلاق‌ترین و زیباترین دست‌بافته‌های ایران و کشمیر می‌باشد، به روشنی نمی‌توان تاریخچه دقیقی را بازگو کرد و در مورد سرمنشا و سیر تحول آن اختلاف نظر وجود دارد.

عده‌ای ایرانیان را نوآور بافت ترمه می‌دانند که بعدها به کشمیر راه پیدا کرده؛ اما عده‌ای معتقدند که ترمه در کشمیر تولید شده و سپس به ایران آمده.

باید در نظر داشت که زادگاه اصلی این هنر (بافت ترمه) هرکجا بوده در رشد و شکوفایی آن بسیار تلاش شده تا به هنری ناب و اصیل تبدیل شده.

پارچه ترمه با همه‌ی قدمتش به یکی از محصولات صادراتی ایران تبدیل شده و شهرتی جهانی ایجاد کرده است. در نهایت ترمه ایران در دوره شاه عباس به اوج شکوفایی و تکامل خود دست یافته است.

مقایسه ترمه ایران و هند:

در طول تاریخ دو کشور ایران و هند ارتباط مستمری باهم داشته‌اند و تاثیرپذیری آن‌ها از هنر و فرهنگ در دوره‌های مختلف تاریخی توسط محققان مختلفی بیان شده است.

بافندگان هندی برخی شیوه‌های پارچه بافی ترمه را از ایرانیان اقتباس کرده و در تزیین پارچه‌ها استفاده می‌کردند. به‌طور مثال: در نقش شال‌های کشمیری که تحت تاثیر شال‌بافی ایران بود از شیوه ‌های ایرانی در طرح و فنون اقتباس بسیار شده است.

مرغوبیت ترمه اصل:

مرغوبیت ترمه اصیل دستباف به عواملی بستگی دارد ازجمله:

• هفت رنگ بودن
• رنگ آمیزی یکنواخت و ثابت
• نقش‌های اصیل و تار و پودی
• جنس پارچه

این هنر ظریف شعربافان یزدي، در اواخر قرن سیزدهم به علت کم شدن کارگاه‌هاي ترمه بافی و بالا رفتن کیفیت کار ترمه و همچنین نقش‌هاي متنوع که توسط ملا حیدر و ملا جعفر نقشبند عرضه می‌شد، از توجه بیشتري برخوردار شد. پس از آن تا سال 1360 هجری شمسی ترمه رضایی با نقش‌هاي کشمیري، گلزاري، بته بزرگ به بازار عرضه می‌گردید.

چگونه ترمه اصل را بشناسیم؟

پارچه ترمه ممکن است مانند هر پارچه دیگری اصل یا تقلبی باشد که تشخیص آن بدون اطلاعات کار آسانی نیست. در اینجا قصد دارم شما را با مواردی جهت شناخت بهتر ترمه اصل آشنا کنیم:

ترمه اصل دست بافت می‌باشد که امروزه بسیار نادر بوده و قیمت بالایی دارد.

ترمه اصل از ابریشم اعلا و پشم بافته شده است که ابریشم اصل نسبت به ابریشم مصنوعی از ارزش و قیمت بالاتری برخوردار می‌باشد.

روش تشخیص سریع ابریشم اصل از ابریشم مصنوعی به‌ این صورت می‌باشد که یک نخ از پارچه را جدا کرده و آن را بسوزانید. اگر پارچه از نوع ابریشم اصل باشد خیلی آهسته می‌سوزد و در نهایت پودر می‌شود. در غیر این صورت پارچه همانند پلاستیک جمع می‌شود.

دیگر آن که بوی سوختن ابریشم طبیعی که در ترمه اصل به‌کار برده شده، بوی سوختنی معادل با بوی سوختگی مو را دارد. اما ابریشم مصنوعی بویی همانند بوی سوختن کاغذ دارد.

ترمه اصل بسیار نرم و لطیف می‌باشد که با لمس کردن حس لطیفی و نرمی احساس می‌شود که اگر یک ترمه تقلبی باشد زبری پارچه احساس می‌شود.

ترمه اصل رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود که زیبا و چشم‌نواز هستند.  در نظر داشته باشید که اگر به دنبال خرید یک ترمه اصل و باکیفیت هستید باید بهای آن را نیز بپردازید.

نقش‌های ترمه:

از گذشته تاکنون از رومیزی‌های ترمه تا لحاف کرسی با حفظ محوریت «بته‌جقه» با طرح‌ها و رنگ‌های مختلف به شکلی اصیل باقی مانده، به نحوی که حتی اصلی‌ترین نقش و نگاره‌های ترمه‌های ماشینی نیز بته‌جقه می‌باشد.

نقش‌های حیوانی در ترمه‌های کشمیر و ایران منحصر به نقشه‌ی شاخ گوزنی بوده و نقش پرنده هم به‌صورت کامل دیده شده است.

از دیگر نقوش ترمه عبارت است از:

• طرح جام
• بته کشمیری
• رضا ترکی
• بته اژدری
• قاب قرآنی
• تاجی
• خجسته
• بته سروی
• گل شاه عباسی
• بته خرقه
• بته بادامی