انواع نقوش ترمه را بشناسیم

انواع نقوش ترمه را بشناسیم

ترمه پارچه گران‌بهایی است که از صنایع‌دستی نساجی باارزش و نفیس ایران به‌شمار می‌رود. ترمه با طرح‌های بسیار متنوعی در نقاط متفاوت ایران بافته شده اما باید توجه داشت که ترمه یزد از نظر زیبایی نسبت به سایر نقاط کشور از معروفیت بیشتری برخوردار می‌باشد.

ترمه‌بافی از هنرهای اصیل شهر یزد است که دارای فوت‌وفن‌های مخصوصی است. هنر ترمه‌بافی در دست و ذهن هنرمندان زحمت‌کش یزدی است که هنوز در هیچ کجای کشور اقدام به تولید ترمه سنتی نشده، چرا که جهان پارچه ترمه را به نام یزد می‌شناسد.

امروزه شاهد تولید و بافت پارچه‌های ترمه با طرح‌ها و نقش‌های سنتی متفاوت در ایران و در خارج از مرزهای کشورمان هستیم. پارچه‌های طرح ترمه طرفداران زیادی دارد، در این مقاله قصد داریم شما را با ترمه و طرح‌های متفاوت آن آشنا کنیم.

بخوانید : پرفروشترین محصولات ترمه 

ترمه و ویژگی‌های آن:

ترمه یکی از زیباترین و لطیف‌ترین پارچه‌هایی ست که با مهارت و استادی و خلاقیت بافته می‌شود. ترمه بافته‌ای باارزش از کرک یا پشم با بافت “کج‌راه” از گروه شال‌ها توصیف که بعدها انواع نخی، زری و ابریشمی آن بافته شد. بافت شال ترمه یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین دست‌بافته‌ منطقه هوتک کرمان است.

نقوش ترمه در گذشته در چندین طرح و رنگ محدود می‌شد و اغلب به رنگ‌های قرمز و قهوه‌ای بود که ریشه روناس نیز از رنگ‌های بسیار متداول قرمز در ایران و کشمیر گرفته شده. ترمه‌های اصیل را در این دو رنگ می‌شناسند اما امروزه تنوع طرح و رنگ بسیار متنوع است.

نخ‌های ترمه با ترکیب رنگ‌های گیاهی و مصنوعی رنگرزی شده که بیشتر رنگ‌های استفاده شده در بافت ترمه از قرمز روشن، نارنجی و سیاه، عنابی ست که ترمه اصیل ایرانی لاکی یا عنابی رنگ می‌باشد. یک بافنده ترمه باید در انتخاب رنگ و جنس پارچه و استفاده از نقش تلاش و دقت کند به نحوی که در نهایت طرحی چشم نواز ایجاد کند.

تاریخچه ترمه:

ترمه دست‌بافت قدیمی و سنتی می‌باشد؛ پیشینه آن در ایران از دوره صفوی فراتر نمی‌رود. عده‌ای از محققان خاستگاه ترمه را ایران و عده‌ای آسیای مرکزی، کشمیر می‌دانند.

ترمه در گذشته و حال در شهر یزد و نقاط دیگر کشورمان، با استفاده از طرح‌ها و اشکال سنتی و مدرن تولید می‌‎شده. یزد با قدمت چند هزار ساله در نساجی، در دوره صفویه بزرگترین طراح پارچه در تاریخ ایران محسوب شد و حمایت حکومت مرکزی از کارگاه‌های نساجی موجب رونق اشتغال در صنعت نساجی ترمه شده.

تاریخ ترمه نشان می‌دهد که شهر یزد همیشه در صنعت نساجی بهترین الگو و راهنما بوده و در موزه‌های جهانی تولیدات پارچه‌های یزد خودنمایی می‌کنند.

شکل و ساختار نقوش ترمه ایران و هند:

شکل و ساختار نقوش ترمه‌‌بافی را می‌توان باتوجه به تقسیم‌بندی‌های زیر در نظر گرفت:

طرح‌بندی: طرح پارچه‌های ترمه شبیه لانه‌های زنبور و گاهی به‌صورت مربع، مستطیل یا لوزی می‌باشد. این نوع طرح‌بندی در ترمه‌های هر دو کشور دیده می‌شود.

راه‌راه: این خطوط به صورت عمودی و مورب می‌باشد و دارای پهنای متفاوتی ست که در زیر بصورت موردی ذکر و در ترمه‌های ایران و کشمیر به چشم می‌خورد.

راه‌راه مورب

راه‌راه عمودی با پهنای متفاوت

راه‌راه عمودی رنگارنگ

راه‌راه عمودی دو رنگ

انواع نقوش ترمه:

واژه ترمه لغت هندی می‌باشد و به معنی درخت سروری ست که نوک آن بر اثر نسیم خمیده شده است. به همین جهت نقش‌های روی این پارچه را به شکل سرو نوک خمیده انتخاب کرده‌اند که آنها را بوته نامیدند. طرح و نقش ترمه، به عنوان اصلی‌ترین عامل گرانبها شدن آن است که در نقاط مختلف ایران بافته می‌شود.

صاحب‌نظران معتقدند طرح بوته از بادام یا گلابی یا قطره اشک یا قطره آب یا آتش مقدس زرتشت یا کیسه‌های چرمی گرفته شده. دیگر نقش‌های ترمه عبارتند از طرح بته‌جقه، طرح جام، قاب قرآن، بته‌سروری، گل شاه‌عباسی، بته‌اژدری، بته کشمیری، تاجی.

نقش‌مایه مورد استفاده در ترمه:

نقوش ترمه تزیینی: شامل کاربرد انواع خط به صورت مورب یا منحنی ست مانند شاخ‌گوزنی

نقوش گیاهی: استفاده از گل و بته به‌صورت تک یا دسته گل که در طرح پارچه ظاهر می‌شود، در ترمه‌های کشمیر از این نوع نقش بیشتر از گل‌های صفوی الهام گرفته‌اند.

نقوش حیوانی: استفاده از مرغ و خروس، طوطی و طاووس که به تنهایی یا همزمان بکار رفته و استفاده از این نوع نقش در ترمه‌های ایرانی و کشمیری مشاهده می‌شود.

انواع ترمه:

انواع ترمه ایرانی و کشمیری به شرح زیر:

شال‌ چارقدی: منشا آن کشمیر و برای روسری یا بقچه بکار می‌رفته.

شال‌ بندی: شبیه کندوی زنبور عسل می‌باشد که داخل هر خانه یک طرح گل و بیشتر برای دوخت بقچه و رومیزی استفاده می‌شود.

شال‌ راه‌راه: این شال در گذشته بسیار متداول بوده و برای سجاف یا حاشیه استفاده می‌شود.

شال‌ اتابکی: از نوع ترمه‌های کشمیری ست و نیاز به پشم بسیار لطیف دارد و دارای قیمت بالایی می‌باشد و بیشتر برای دوخت لباس‌های فاخر کاربرد داشته.

شال کشمیری: زیباترین پارچه‌های ایران و هند ست که به دست انسان بافته شده‌اند و بیشتر بصورت بته‌جقه، شاخ‌گوزنی، نقش‌درختی، شاه‌عباسی و کمربندی تزئین شده و برای دوخت لباس مورد استفاده قرار می‌گیرد.

شال‌ زمردی: نوع اعلای شال کشمیر است و رنگ سبز زمردی در آن نمایان می‌باشد.

شال‌ رضایی: این نوع شال از انواع بسیار عالی کشمیر و نقشه آن تکراری نیست و بته‌های درشت دارد.

شال‌ امیری: عموما نقش بته‌جقه و شاخ‌گوزنی در آن دیده می‌شود.

شال‌ کرمان: به ترمه‌های بافت کرمان گفته می‌شود و رنگ‌های متاثر از آن از اقلیم کرمان گرفته می‌شود.

شال‌ یزد: ترمه‌های یزدی به ترمه‌های بافت یزد گفته و اکثرا نقش راه‌راه یا گل‌های شاه‌عباسی دارد که بسیار قدیمی و نایاب می‌باشد.