بستن
0 محصول
مشاهده سبد خرید
مهدی حسینی
1403-06-28
صنایع دستی کرمان – معرفی 16 سوغات اصیل کرمانی
کرمان به عنوان پهناورترین استان ایران شناخته میشود و از نظر تاریخی و تعدد آثار باستانی نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارد. استان کرمان از نظر وضعیت آب و هوایی و شرایط اقلیمی نیز از تنوع بالایی برخوردار است و جاذبههای طبیعی فراوانی را در خود جای داده که از این بین میتوان به دشت لوت و دره راگه اشاره کرد. همه اینها زمانی جالبتر میشود که بدانیم این استان هفت اثر ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو دارد که ارگ بم، باغ شاهزاده ماهان، روستای صخرهای میمند و شهر بابک از جمله این آثار ثبت شده هستند.
استان کرمان یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری ایران محسوب میشود. به خصوص علاقهمندان به کویر و آسمان پرستاره آن برای یک بار هم که شده به این استان سفر میکنند. کرمان از نظر صنایع دستی و هنرهای بومی نیز از تنوع مطلوبی برخوردار است. فرهنگ غنی این استان در کنار تاریخ طولانی آن به وضوح در صنایع دستی و هنرهای سنتی کرمان قابل مشاهده است. گشت و گذار در دل بازارهای سنتی شهر و خرید صنایع دستی و سوغاتیهای جذاب، همیشه بخش مهمی از سفرهای ما ایرانیان بوده است.
به همین دلیل نیز آشنایی با صنایع دستی هر شهر و استانی میتواند در انتخاب یک هدیه یا سوغاتی مناسب کمککننده باشد. در این مطلب سعی میکنیم اطلاعات مفیدی درباره صنایع دستی کرمان در اختیار شما قرار داده و به معرفی هنرهای سنتی این استان بپردازیم. پس اگر شما نیز در جستوجوی صنایع دستی بومی و اصیل کرمانی هستید، با ما تا انتهای این متن همراه باشید.
صنایع دستی کرمان
قالی کرمان
قالیبافی از دیرباز تا کنون یکی از اصیلترین صنایع دستی ایران بوده است. در هر منطقهای از ایران میتوان قالیهای منحصر به فردی یافت که از نظر ویژگیهای ظاهری و ساختاری با هم تفاوتهایی دارند اما همگی در یک خانواده و تحت عنوان قالی ایرانی شناخته میشوند. قالی کرمان نیز یکی از انواع فرش ایرانیست که با ترکیب رنگی متنوع و نقوش گیرای خود در ایران و سایر نقاط دنیا شهرت پیدا کرده است. صنایع دستی نساجی و بافندگی در استان کرمان سابقهای طولانی دارد. مردم کرمان قبل از بافت قالی به شالبافی مشغول بودند و میتوان تاثیرات این صنایع دستی را در قالیهای این استان دید.
قالی کرمان از دسته فرشهای پُرجزئیات و طبیعتگراست که معمولا در آن از نقشمایههای ریزی استفاده میشود. نقوشی مثل افشان، گلدانی، بتهای، قاب قرآنی، تصویری، درختی و… از جمله نقوش پُرکاربرد در قالی کرمان هستند. گلهای شاه عباسی نیز یکی دیگر از نقشمایههای پُرتکرار در این قالیهاست. طرح گلفرنگ نیز که برگرفته از هنرهای زینتی غیرایرانیست در برخی از قالیهای کرمان دیده میشود. در بافت فرشهای دستباف کرمان چیزی در حدود 15 تا 20 رنگ مورد استفاده قرار میگیرد که در این میان میتوان به رنگهای لاکی تیره و روشن، عنابی، مسی، بژ، سرمهای، صورتی، سبز، آبی تیره و روشن، مشکی و… اشاره کرد. برای بافت قالی کرمان از پشم و پنبه استفاده میشود و به ندرت ابریشم در بافت این قالیها به کار میرود. قالی کرمان را میتوان در ابعاد متفاوتی یافت.
شهرستان راور کرمان با برخورداری از 2500 کارگاه قالیبافی یکی از قطبهای صنعت فرش در این استان به شمار میرود. اگر به کرمان سفر کردهاید و به دنبال صنایع دستی اصیل و مرغوب این شهر هستید، حتما قالیبافی و فرشهای دستباف این استان را نیز بررسی کنید. به خصوص اگر از نقوش ریز و جزئیات دقیق در فرشها لذت میبرید.
صنایع دستی کرمان
شال بافی کرمان
شال بافی یکی از اصیلترین و ارزشمندترین صنایع دستی و هنرهای بومی استان کرمان است. این هنر قدمتی 1000 ساله دارد و در طول تاریخ، به خصوص در زمان حکومت قاجار، نقش مهمی در اشتغال و درآمدزایی مردم کرمان داشته است. این شالهای ارزشمند توسط دولتمردانی همچون امیرکبیر استفاده میشد و در گذشته یکی از ارزشمندترین و گرانبهاترین سوغاتیهایی بود که به کشورهای خارجی مثل فرانسه و بریتانیا فرستاده میشد.
در بافت این شالها از پشم گوسفند و کرک بز استفاده شده و رنگهای به کار رفته کاملا طبیعی بودند. یکی از ویژگیهای جذاب شالهای کرمان این است که در روزهای سرد باعث گرما میشوند و در روزهای گرم خاصیت خنککنندگی دارند. شالهای کرمان از نظر طرح و رنگ نیز از تنوع بالایی برخوردارند. ترمه، شاخ گوزنی، زنگاری، لاجوردی، احرامی، بوتهای و… از جمله طرحهای به کار رفته در شالهای کرمان است.
در زمان قاجار تعداد کارگاههای شال بافی کرمان چیزی در حدود 5 تا 3 هزار عدد بود تا این که بعد از قیام شالبافان این هنر رو به افول رفت و از چرخه صنایع دستی کرمان خارج شد. اما در سالهای بعد شال بافی کرمان احیا گشته و افراد زیادی به بافت این شالها روی آوردند. با این حال هنر شال بافی همچنان به حمایت و توجه فراوانی نیاز دارد تا به حیات خود ادامه داده و بیش از این دیده شود. ما نیز به نوبه خود میتوانیم در سفرهایی که به کرمان داریم از این صنایع دستی دیدن کرده و به حمایت هنرمندان شالباف کرمان بپردازیم. شالهای اصیل و ارزشمند کرمان میتوانند یادگاری و یا هدیه بسیار مناسبی برای خانواده و عزیزان ما باشند.
صنایع دستی کرمان
قالیچه افشاری کرمان
قالیچه افشاری یکی از مهمترین صنایع دستی کرمان است که توسط مردم ایل افشار بافته میشود. ایل افشار یکی از ایلات ترک است که از آسیای مرکزی به ایران مهاجرت کرده و در زمان صفویه یکی از 7 ایل اصلی تشکیل دهنده قزلباشان بودند. حکومت افشاریه نیز توسط مردم همین ایل بنیانگذاری شد. اما تاریخ دقیق مهاجرت ایل افشار به کرمان دقیقا مشخص نیست. با توجه به منابع موجود میتوان گفت این ایل در طی دوران صفویه، افشاریه و قاجاریه از آناتولی، آذربایجان، خراسان و فارس به استان کرمان مهاجرت کردهاند. به همین دلیل نیز با کمی دقت در دستبافتههای ایل افشار میتوان تاثیر هنر آناتولی، آذربایجان و سایر ایلات ایران بر آنها را دید.
قالی و قالیچه افشاری کرمان یکی از همین دستبافتههاست که شهرت جهانی دارد و از ارزش فرهنگی و هنری بالایی برخوردار است. از طرحهای پُرکاربرد این دستبافتهها میتوان به موسی خانی، سه کله، حشمت، بابابیگی، ترنج بندی شول و… اشاره کرد. رنگهای قرمز، نارنجی، سرمهای و قهوهای بیشترین کاربرد را در بافت این فرشها دارند. بافندگان عشایر برای بافت فرشهای خود از پشم گوسفندان استفاده میکنند. در گذشته پشم هم برای بافت چله و هم برای بافت زمینه به کار میرفت اما در اوایل قرن بیستم، تار و پود پنبهای یا مخلوطی از پنبه و پشم نیز رایج شد.
قالیچه افشاری یکی از گرانبهاترین و اصیلترین صنایع دستی کرمان است و در شهرهایی مثل سیرجان، بافت، شهر بابک، راور و جیرفت میتوان زیباترین و باکیفیتترین نوع این قالیچهها را پیدا کرد. انتخاب از بین دستبافتههای کرمان کار آسانی نیست اما مطمئن باشید قالیچههای افشاری با نقوش اصیل و رنگهای گرم و گیرایی که دارند یکی از بهترین گزینههایی است که در اختیار دارید.
صنایع دستی کرمان
گلیم شیرکیپیچ کرمان
استان کرمان از نظر صنایع دستی بافتنی یکی از مهمترین استانهای ایران به شمار میرود. اگر به کرمان و به خصوص به شهرهای سیرجان و بافت سفر کنیم، دستبافتههای اصیل و خوش رنگ و لعابی میبینیم که با هویت این منطقه و مردمان آن گره خورده است. گلیم شیرکیپیچ نیز یکی از همین دستبافتههاست که در گذشته به صورت گلیم بافته میشد اما امروز به شکل ترکیبی از گلیم و قالی بافته میشود. مهمترین مراکز تولید این گلیمهای زیبا دو شهرستان سیرجان و بافت است. گلیم شیرکیپیچ در گذشته بخش مهمی از درآمد ساکنین این منطقه را تامین میکرد و بافندگان زیادی در این استان به این کار مشغول بودند. رفته رفته افراد کمتری به بافت این گلیمها پرداختند و تولید و فروش چنین دستبافتههایی با رکود مواجه شد.
تا این که در سال 1396 سیرجان و روستای دارستان به عنوان شهر جهانی گلیم در سازمان جهانی یونسکو ثبت شدند و برای بار دیگر توجه بازارهای داخلی و خارجی به سمت دستبافتههای استان کرمان جلب شد. گلیم شیرکیپیچ توسط ایل افشار و بچاقچی بافته میشود و همان طور که پیشتر اشاره کردیم میتوان ریشههای این گلیم را در دستبافتههای آذربایجان و آناتولی جستوجو کرد. رنگها و نقوش در گلیمهای شیرکیپیچ متاثر از محیط، طبیعت، باورها و عقاید، عادات، سنتها و فرهنگ این منطقه هستند و تا حد زیادی به اندیشهها، سلایق و احساسات بافنده نیز وابستهاند. از جمله نقوش گیلمهای شیرکیپیچ میتوان به بتهشاهی، سهکله، موسیخانی، خشتی، ترنج، گلدانی، بتهای، بابابیگی، حشمت، جانوری، تلفیقی و… اشاره کرد.
قرمز لاکی، آبی، زرد، نارنجی، سبز تیره، مشکی و قهوهای از رنگهای پرکاربرد در گلیمهای شیرکیپیچ هستند. تکنیک گلیمبافی شیرکیپیچ علاوه بر گلیم در دستبافتههای دیگری مثل سفره، خرجین، توبره، کشکدان، قاشقدان، آینهدان، گهواره بچه و… نیز به کار میرفت. امروز بیشترین کاربرد آن به عنوان گلیم، سفره، جای دستمالکاغذی، کیف و… است.
صنایع دستی کرمان
پَتهدوزی کرمان
پَتهدوزی یکی دیگر از صنایع دستی کرمان است که در آن با استفاده از نخهای رنگی، نقوش زیبایی را بر پارچههایی به نام عریض میدوزند. پتهدوزی یکی از شاخههای هنر رودوزی است و معمولا توسط زنان و دختران خوشذوق کرمانی انجام میشود. واژه پَته برگرفته از ریشه پُت به معنای پشم و کرک است. کلمه پُت در فرهنگ معین این چنین تعریف شده: «پشم نرمی که از بُن موی بز روید و آن را به شانه برآرند و از آن شال بافند.»
در واقع پتهدوزی نوعی سوزندوزی ایرانی است که در آن نخهای پشمی رنگی با استفاده از سوزن بر عریض یا شال دوخته شده و طرحهای سنتی و اصیلی ایجاد میشود. حالا عریض چیست؟ عریض پارچه تکرنگ و ضخیمی است که با عنوان شال پته، شال زمینه و پارچه نیز شناخته میشود. عریضها معمولا در شش رنگ قرمز، کرم، نارنجی، سرمهای، سبز و مشکی بافته شده و تمامی مراحل دوخت پته روی همین پارچههای ضخیم انجام میشود.
در هنر پتهدوزی از نخهای پشمی استفاده میشود. در گذشته این نخها با روشهای سنتی و رنگهای طبیعی رنگآمیزی میشدند و امروز رنگآمیزی این نخها در کارخانهها و با استفاده از رنگهای شیمیایی انجام میشود. رنگهای عنابی، مشکی، زرد، نارنجی، قرمز، لاکی، آبی تیره، سبز روشن، سبز تیره و… از جمله رنگهایی است که در محصولات پتهدوزی دیده میشود. در این هنر از روشهای دوخت و نقوش متنوعی استفاده میکنند که اغلب این نقوش ریشه در محیط، فرهنگ و هویت این منطقه دارد.
هنر پتهدوزی در محصولات متنوعی مثل پرده، کوسن، قندان، شکلات خوری، زیرلیوانی، رومیزی، جانماز، جلد قرآن، سجاده و… کاربرد دارد. پتهدوزی هنری است که با دستان ماهر و نگاههای خسته بافندگان آن ایجاد میشود و سرشار از جزئیات و ریزهکاری است. پس اگر شما نیز به صنایع دستی پُرجزئیات علاقه دارید هنر پتهدوزی کرمان را فراموش نکنید.
صنایع دستی کرمان
گبردوزی یا زرتشتیدوزی کرمان
گبردوزی یا زرتشتیدوزی نوعی رودوزی سنتی است که توسط زرتشتیان ابداع گردیده. پیشینه این هنر به دوران قبل از اسلام برمیگردد و شباهتهایی نیز با هنر پتهدوزی دارد. در هنر گبردوزی با استفاده از نخهای ظریف ابریشمی، نقوش سنتی و زیبایی بر پارچههای ریزبافت ایجاد میشود. یکی از ویژگیهای بارز این هنر ریزهکاریها و ظرافت بالای آن است. در برخی موارد، دوختها در هنر گبردوزی به حدی با ظرافت و ریزهکاری انجام میشوند که برای مشاهده و تفکیک آنها باید از ذرهبین استفاده شود.
در این صنایع دستی معمولا از نقوش و نمادهایی استفاده میشود که ریشه در فرهنگ، اعتقادات و سنتهای زرتشتیان دارد. از نگارهها و نقوش رایج در هنر گبردوزی میتوان به درخت، گل، طاووس، نقوش هندسی و محرمات اشاره کرد. این نقوش در نهایت ظرافت و زیبایی و با استفاده از نخهای ابریشمی رنگین بر زمینه کار قرار میگیرند تا اثری ارزشمند و اصیل خلق شود. از هنر گبردوزی برای تزئین لباس عروس نیز استفاده میکردند. یکی از رسوم زرتشتیان این بود که پس از تولد فرزند دختر، کار دوخت لباس عروسی او را آغاز میکردند و در طی سالها به تزئین و زیباسازی آن میپرداختند و در این میان از هنر گبردوزی نیز بهرهها میبردند. چنین لباس عروسی ارزشی به مراتب بیشتر از یک لباس عروس معمولی دارد و میتوان به چشم یک اثر هنری نیز به آن نگاه کرد.
گبردوزی علاوه بر این که در پوشاک و تزئین لباس عروس مورد استفاده قرار میگیرد، برای تزئین محصولات دیگری مثل سفره، کیف، کوسن و… نیز به کار میرود. استانهای یزد و کرمان مراکز اصلی هنر گبردوزی محسوب میشوند. لباسها و محصولاتی که به این هنر تاریخی مزین گشتهاند از جمله زیباترین و ارزشمندترین صنایع دستی ایران هستند.
عریض بافی کرمان
عریض، پارچهای پشمی و ضخیم است که در گذشته به صورت دستی و با دستگاههای بافندگی چوبی بافته میشد. از این پارچه برای دوخت انواع دامن، خورجین، پالتو، کت و… استفاده میکردند. کاربرد دیگر عریض در هنر پتهدوزی است که به عنوان زیرکار و زمینه اثر مورد استفاده قرار میگیرد. عریض بافی یکی از صنایع دستی کرمان است که با خطر فراموشی دست و پنجه نرم میکند. امروزه بافت دستی و سنتی این پارچهها جای خود را به تولیدات کارخانهها داده که این تولیدات تفاوتهای زیادی با عریضهای سنتی دارند. هنرهایی مثل عریض بافی که با خطر فراموشی روبهرو هستند به حمایتها و توجه بیشتری از جانب ما نیاز دارند.
خورجین بافی کرمان
یکی دیگر از صنایع دستی بافتنی استان کرمان خورجین بافی است. خورجین کیسهایست که برای حمل بار از آن استفاده کرده و بر پشت حیوانات باری قرار میدهند. همچنین از خورجینها برای حمل یا نگهداری اشیاء قیمتی و نفیس نیز استفاده میکنند. بافت و کاربرد این صنایع دستی بیشتر نزد عشایر رایج است. خورجین حتی در لیست جهیزیه دختران عشایر نیز دیده میشود. این صنایع دستی معمولا از پشم یا موی بز بافته شده و دارای نقوش هندسی، گیاهی و جانوری هستند. نقوش به کار رفته در چنین بافتنیهایی تا حد زیادی متاثر از هویت، محیط و فرهنگ موجود در منطقه هستند و هر نگاره و رنگی، نقش نمادین و معنای منحصر به فرد خود را دارد.
استفاده از خورجینها هنوز در بین عشایر و بسیاری از روستائیان رواج دارد. این دستبافتهها به عنوان وسایلی زینتی و کاربردی در شهرها نیز مورد استفاده قرار میگیرند و میتوانند گزینه مناسبی به عنوان سوغاتی یا یک یادگاری ارزشمند از سفر شما به کرمان باشند.
آجیدهدوزی کرمان
صنایع دستی دیگری که در استان کرمان رایج است آجیدهدوزی نام دارد. این هنر با نامهای دیگری همچون لایهدوزی و پنبهدوزی نیز شناخته میشود. آجیدهدوزی از جمله رودوزیهای معروف ایرانی است که پیشینه آن به زمان هخامنشیان باز میگردد. در ساخت تیردانهای عصر هخامنشی از این هنر استفاده میشد تا سنگینی وزن تیردانها در طولانیمدت آزار دهنده نباشد. در زمان اشکانیان نیز از آجیدهدوزی برای ساخت بَرگُستوان اسب استفاده میکردند. برگستوان زره و پوشش جنگی اسب، فیل و گاه انسان بود.
در این صنایع دستی از دو لایه پارچه استفاده میکنند که درون آن با لایهای از پنبه پُر شده است. در واقع آجیدهدوزی، دوخت ریز و ظریفی است که روی این دو لایه پارچه و لایه نازک پنبه انجام میشود و به نقوش حالتی برجسته میدهد. از این نوع دوخت برای تزئین لباس، بقچه، روتختی، روانداز، روبالشی، روکرسی، کلاههای درویشی، سجاده، وسایل آشپزخانه مثل دستگیره و… استفاده میشود. پارچهای که در آجیدهدوزی به کار میرود، میتواند از جنس ابریشم، نخ، مخمل، ساتن، کتان، تافته، پنبه و… باشد. همچنین نقوش آجیدهدوزی نیز از تنوع بالایی برخوردار است که در این بین میتوان به نقوش هندسی، ترنجی، محرماتی، گل و بوته، طرهای، بازوبندی، دایرهای، بیضی، لوزی، لچکی، شمسهای و نقوش حیوانی و انسانی و… اشاره کرد.
مرکز اصلی هنر آجیدهدوزی استان کرمان و به ویژه شهر کرمان است اما این صنایع دستی ارزشمند در استانهای دیگری مثل خراسان، گیلان، گلستان و اصفهان نیز رواج دارد. انواع محصولات پنبهدوزی شده موجود در بازارهای کرمان میتوانند سوغاتی و هدیه مناسبی برای عزیزان شما باشند.
عروسکسازی سنتی کرمان
یکی از متفاوتترین صنایع دستی کرمان، عروسکهایی است که در این استان معمولا توسط زنان و دختران ساخته میشود. عروسکهای سنتی مناطق مختلف بخشی از میراث ناملموس هر کشوری محسوب میشوند و از نظر تاریخی و فرهنگی ارزش بالایی دارند. این عروسکها بر اساس اعتقادات، رسم و رسومات و فرهنگ مناطق مختلف ساخته میشدند و بر خلاف عروسکهای امروزی از سادگی و بیآلایشی خاصی برخوردار بودند. در واقع این عروسکها نماینده یا تجسمی نمادین از زنان و مردان هر منطقه هستند و سینه به سینه از گذشتههای دور چرخیده و به ما رسیدهاند.
تا امروز 15 عروسک بومی به عنوان میراث ناملموس ملی به ثبت رسیدهاند که 6 مورد از آنها مربوط به استان کرمان است. عروسک لوپتو مربوط به منطقه شهداد، عارسو مربوط به منطقه شهر بابک، لوپک چمکی مربوط به منطقه قلعه گنج و عروسک لُپت مربوط به منطقه رابر از جمله این عروسکها هستند که هر کدام ویژگیهای ظاهری و ساختاری خاص خود را دارند. البته اغلب این عروسکها با مواد سادهای مثل چوب و پارچه ساخته میشوند. لباسها نیز برگرفته از پوشاک سنتی و محلی مردم استان کرمان هستند.
بدیهی است که چنین عروسکهایی بدون برنامهریزیها و حمایتهای لازم، توانایی رقابت با نمونههای امروزی را ندارند. حفظ و احیای این عروسکها به دلیل نقش مهم آنها در زنده نگه داشتن فرهنگ و تاریخ مناطق ساخت آنها اهمیت دارد. ما نیز میتوانیم به نوبه خود با خرید این عروسکها نقش کوچک اما موثری در حفظ این صنایع دستی تاریخی ایفا کنیم.
مفشو یا مفرشو کرمان
مفشو یا مفرشو کیسه کوچکی است که در گذشته از آن برای نگهداری حبه قند، گیاهان دارویی، آجیل، لوازم خیاطی و… استفاده میکردند. هنوز هم استفاده از این کیسههای سنتی در شهرها و روستاهای استان کرمان و سایر استانهای ایران رواج دارد. در واقع مفرشو کیسه کوچکی است که درب آن به راحتی و به وسیله کشیدن یک بند که در قسمت بالایی آن تعبیه شده بسته میشود. همچنین معمولا این کیسهها را به صورت دولایه میدوزند تا از انتقال آلودگی و گرد و غبار به داخل آن جلوگیری شود.
مفرشوها در گذشته با تکه پارچههای اضافه یا تکههای پته دوخته میشدند. نقوش اصیل و رنگهای گیرا و چشمنواز از دیگر ویژگیهای این کیسههای کاربردی و زیباست. همچنین مفرشو یکی از اجزاء جهیزیه دختران کرمانی نیز بود. دوخت و استفاده از این کیسههای رنگین به گذشتههای دور برمیگردد اما در دنیای امروز هم میتوان از این صنایع دستی بهرههای زیادی برد.
بَرَک بافی کرمان
بَرَک بافی یکی از رشتههای صنایع دستی و از جمله شاخههای نساجی سنتی است. بَرَک نوعی پارچه لطیف، چسبان و ضخیم است که از پشم شتر یا کرک بز و به صورت دستی و سنتی بافته میشود. این پارچه از لطافت و استحکام بالایی برخوردار است که آن را برای دوخت کت مردانه و لباسهای زمستانی به گزینه مناسبی بدل میکند. گرمای پارچههای ضخیم و نرم برک، دردهای عضلانی را کاهش داده و برای دردهای مفاصل نیز التیامبخش است. در زمانهای قدیم، درویشان از بَرَک قبا و کلاه میساختند و کمکم پادشاهان و فرمانروایان نیز از این پارچه برای ساخت قبا و لبادههای خود استفاده کردند.
یکی از کاربردهای بَرَک در استان کرمان، به کارگیری آن در پتهدوزی است. پتهدوزان از این پارچه به عنوان زمینه و زیرکار استفاده میکردند. پارچه بَرَک معمولا خودرنگ بود و در رنگهای قهوهای، سفید، سیاه، شیری، شکری و خاکستری بافته میشد. مراکز اصلی بَرَک بافی در طول تاریخ دو استان کرمان و خراسان جنوبی بود اما امروز این صنایع دستی برای رونق دوباره به حمایتها و توجههای بسیاری نیاز دارد. به کارگیری متمرکز و هدفمند این پارچهها در صنعت پوشاک میتواند تا حد زیادی به احیا و گسترش این صنایع دستی کمک کند.
حصیربافی کرمان
حصیربافی یکی از قدیمیترین صنایع دستی کرمان است و پیشینهای هزاران ساله دارد. در نقاط مختلفی از استان کرمان مردان و زنان به بافت حصیر مشغول هستند و انواع لوازم کاربردی و زینتی را تولید میکنند. خوشبختانه شهر قلعه گنج استان کرمان به عنوان شهر ملی حصیربافی انتخاب شده که همین موضوع به رونق این صنایع دستی قدیمی کمکهای بسیاری میکند.
حصیربافان از پوست درختان نخل برای ساخت محصولات خود استفاده میکنند. نقوش و تزئینات روی محصولات حصیری نیز متاثر از سنتها و فرهنگ منطقه است که گاهی با ذوق و سلیقه حصیربافان ترکیب میشود. از جمله محصولات حصیری این منطقه میتوان به زیرانداز، نورگیر، انواع سبد، زنبیل، گلدان، قندان، جانماز و… اشاره کرد. هنر حصیربافی در ساخت کَپرها نیز به کار گرفته میشود. شهداد و قلعه گنج از مهمترین شهرهای بافت محصولات حصیری در استان کرمان هستند.
سیسبافی کرمان
درخت نخل علاوه بر حصیربافی در شکلگیری صنایع دستی دیگری نیز نقش دارد. سیسبافی یکی از صنایع دستی مردمان حاشیه کویر است و در استان کرمان به ویژه شهر بم رواج دارد. در واقع سیس رشته الیافی است که در اطراف تنه نخل میروید و حالتی نرم و منعطف دارد. این الیاف به صورت تار و پود در هم تنیده میشوند و با استفاده از آنها انواع محصولات سیسبافی تولید میگردد. زیرانداز، سبد، پادری، کیف، سفره، بادبزن، انواع سبد، انواع ظروف و انواع محصولات زینتی از جمله دستساختههایی هستند که با هنر سیسبافی تولید میشوند. اصالت، سادگی و کاربردی بودن از ویژگیهای بارز این صنایع دستی است.
مسگری کرمان
از دیگر صنایع دستی استان کرمان میتوان به مسگری اشاره کرد که پیشینهای بالغ بر 6000 سال در این منطقه دارد. کرمان به دلیل همجواری با معادن مس از گذشتههای دور تا امروز یکی از مراکز مهم ساخت محصولات و ظروف مسی بوده است. حفاریهای انجام شده در تل ابلیس که در 17 کیلومتری جنوب شرق بردسیر در استان کرمان قرار دارد، نشان میدهد که مردمان این ناحیه از حدود 6000 سال قبل موفق به ذوب مس در کورههای ابتدایی و ساخت ابزار و ظروف مسی شدهاند.
مسگری استان کرمان تا زمان صفویه به طور مستمر به روند رو به رشد خود ادامه داده است اما در اواخر حکومت صفویان ورود کالاهای اروپایی به بازار ایران موانعی بر سر راه صنایع فلزی کرمان قرار میدهد. در دورههای بعد نیز با توجه به حجم واردات وسایل تزیینی و ظروف مسی از کشورهایی مثل چین و هند، مسگری کرمان بیش از پیش با بیمهری و کمتوجهی مواجه میشود.
با این حال هنوز هم صدای چکشهای مسگری در کرمان خاموش نشده و میتوان محصولات مسی متنوعی در این استان پیدا کرد. بازار مسگری کرمان یکی از نقاطیست که میتوان در آن انواع محصولات مسی را خریداری کرد. این بازار مربوط به دوران صفویه بوده و قسمتی از مجموعه گنجعلیخان است. امروزه محصولات مسی وارداتی بخش بزرگی از بازار را به خود اختصاص دادهاند و ما باید تلاش کنیم تا با خرید محصولات اصیل و ایرانی از مسگران کرمانی و این صنایع دستی باسابقه حمایت کنیم.
چاقوسازی و آهنگری کرمان
استان کرمان در زمینه چاقوسازی و آهنگری نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارد. مرکز اصلی چاقوسازی و آهنگری در استان کرمان، شهر راین است. راین در گذشته محل ییلاق بسیاری از عشایر چادرنشین استان کرمان بوده و تابستانهای پررونقی داشت. در گذشته تعداد چاقوسازان فعال در این شهر خیلی بیشتر از امروز بود و افراد زیادی در این شهر به ساخت صنایع دستی میپرداختند.
چاقوهای این منطقه در انواع مختلفی مثل چاقوی شکاری، چاقوی آشپزخانه، چاقوی قصابی، چاقوی ضامندار و… ساخته میشوند. این چاقوها بر اساس شکل تیغه و نوع کاربری دستهبندی شده و هر چاقویی مختص به کار خاصی است. دسته چاقوها نیز ممکن است از شاخ حیواناتی مثل بز، قوچ و یا گوزن ساخته شده یا چوبی و فلزی باشد. از دیگر محصولات صنایع فلزی استان کرمان میتوان به شمشیر، قندشکن، ساطور، خنجر، انبر، داس، اسلحه، سوزن، قفل و… اشاره کرد. بسیاری از این محصولات که توسط آهنگران و استادان خبره چاقوسازی ساخته شدهاند از ارزش هنری و فرهنگی بالایی برخوردارند.به همین دلیل میتوانیم یکی از این محصولات را برای دوستان یا خانواده خود خریداری کنیم. مطمئن باشید عزیزان شما از دریافت چنین هدیه یا سوغاتی جذابی، خوشحال خواهند شد.
جمعبندی
استان کرمان یکی از غنیترین استانهای ایران از نظر صنایع دستی و هنرهای بومیست که قدمت تعداد زیادی از این صنایع دستی به هزاران سال پیش باز میگردد. علاوه بر تمامی مواردی که ذکر کردیم در این استان میتوان صنایع دستی دیگری همچون سفالگری، چرمدوزی، ساخت سازهای سنتی، گبهبافی، جاجیمبافی، ترمهبافی، معرقکاری، قلمزنی، فیروزهکوبی و فیروزهتراشی را نیز مشاهده کرد. صنایع دستی استان کرمان اغلب با مواد اولیه بومی ساخته شده و متاثر از فرهنگ و تاریخ و اقلیم این منطقه است. اصالت نقوش، گیرایی رنگها و به کارگیری مواد اولیه باکیفیت بارزترین ویژگی صنایع دستی استان کرمان است. پیشنهاد میکنیم قبل از شروع گشت و گذار در دل بازارهای کرمان، شناخت اندکی از صنایع دستی و هنرهای بومی این استان به دست بیاورید. تا هم لذت بیشتری از دیدن این آثار ببرید و هم خرید موفقیتآمیزتری داشته باشید.
صنایع دستی کرمان را از کجا تهیه کنیم؟
مرکز اصلی تهیه این صنایع دستی بازار بزرگ کرمان است که خود شامل بازار ارگ، بازار گنجعلیخان، بازار وکیل، بازار اختیاری، بازار مسگری، بازار زرگری و قسمتهای مختلف دیگر میشود.
