مساجد یزد، از اصلی‌ترین مقاصد گردشگری در این استان هستند. با توجه به این که یزد چه در دوران پیش از اسلام و چه پس از اسلام، شهری مذهبی بوده و هست، مسجدهای یزد از نظر زیبایی و معماری در ردیف آثار ارزشمند و درخور توجه محسوب می‌شوند. یزد از بلاد بسیار کهن ایران است؛ شهری با آب‌وهوای کویری و معماری مختص کویر که بناهای باشکوه آن، هنر معماری ایرانیان را بیش از پیش به رخ بیننده می‌کشاند.

یزد از نظر معماری، بافت تاریخی بسیار زیبایی دارد. بر خلاف آب و هوای خشک و بی‌رحم کویری، بافت شهری و بناهای تاریخی یزد، بسیار لطیف و چشم‌نواز هستند. به گوشه گوشه‌ی بافت تاریخی یزد که بنگرید، بناهایی فاخر و بسیار جالب توجه می‌بینید که شما را به تحسین و شگفتی وا می‌دارند. مساجد یزد، یکی از همان جاذبه‌های تاریخی و جذاب هستند که هم حال دلتان را خوش می‌کنند و هم حال روحتان را صفایی دو چندان می‌بخشند. در این مقاله قصد داریم به معرفی سه مسجد قدیمی یزد، که از حیث زیبایی و معماری، به راستی بی‌بدیل هستند، بپردازیم. از شما دعوت می‌کنیم با ما همراه باشید:

معرفی مشهورترین مساجد یزد

مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد یکی از شکوه‌مندترین و معروف‌ترین مکان‌های تاریخی یزد است که با معماری شکوه‌مند، چشمان هر اهل هنری را به خود خیره می‌سازد. این مسجد، علاوه بر اینکه با نام مسجد جامع مشهور است، با نام‌های دیگری از جمله مسجد جامع عتیق، مسجد جمعه قدیم و مسجد جامع کبیر یزد نیز شناخته می‌شود.

مسجد جامع یزد

 

  • تاریخچه

مسجد جامع یزد، یکی از اصلی‌ترین مسجدهای یزد هست که تاریخچه‌ی آن به پیش از اسلام باز می‌گردد. بنا به نقل‌ها این مکان تا پیدایش اسلام، یک آتشکده بوده و در زمان یعقوب لیث صفاری مسجد جامع یزد در آنجا ساخته می‌شود.

 این بنای اولیه، در قرن 12 هجری مورد مرمت و بازسازی قرار می‌گیرد و وسعت بیشتری می‌یابد؛ به مرور در مجاورت ساختمان اصلی، مساجد و صحن‌های دیگری نیز ساخته می‌شوند. در قرن 14 هجری، مسجد جامع که بر اثر مرور زمان دچار تخریب شده بود، با تجمیع همه بناهای مجاور مجددا بازسازی می‌شود.

  • معماری مسجد جامع یزد

بنا بر نقل، صفاریان، تیموریان، ایلخانیان و قاجاریان در ساخت و مرمت مسجد جامع یزد نقش داشته‌اند. آنچه امروزه از مسجد جامع باشکوه یزد می‌بینیم، حاصل ترمیم و مرمت پادشاهان سلسله‌های مختلف است. گفته شده روی هم رفته، 100 سال از عمر بنا به ترمیم و بازسازی آن اختصاص داده شده است.

مسجد جامع یزد، بنای بسیار بزرگ با وسعتی در حدود ده هزار متر است. معماری بنا به سبک آذری و به شکل تک گنبدی و دارای شش درب در جهات مختلف است.

اصلی‌ترین درب و ورودی مسجد در ضلع شرقی آن قرار دارد که سَردَری مرتفع با ارتفاع 24 متر در آنجا تعبیه شده است. ساختمان و سَردَر اصلی مسجد جامع یزد، نمونه‌ای شاخص از هنر معماری ایرانی و تزئیناتی همچون کاشی‌کاری‌های معرق، گره‌چینی و طرح‌های اسلیمی بسیار زیبا است. در پشت سَردَر مسجد، یک هشتی گنبدی شکل بسیار زیبا وجود دارد که به راستی چشم هر بیننده‌ای را مبهوت خود می‌سازد.

گنبد بزرگ مسجد حالتی دولایه دارد؛ یک لایه‌ی درونی و یک لایه‌ی بیرونی. در قسمت درونی، روزنه‌هایی وجود دارد که باعث می‌شود ورود نور آفتاب به داخل مسجد، نمای بسیار زیبایی داشته باشد. بدین وسیله بخشی از نورپردازی بنا به بهترین شکل ممکن تامین ‌می‌شود.

علاوه بر گنبد، محراب، صحن و سایر قسمت‌های مختلف مسجد جامع یزد، دارای تزئینات بسیار زیبایی از جمله خط‌نگاره‌های برجسته هستند که نمای کاملی از معماری اصیلی ایرانی را به نمایش می‌گذارند و جلوه‌ای خیره‌کننده به بنا می‌دهد.

  • بررسی نقش و نگارها و کاشی‌کاری‌ها 

از ویژگی‌های خاص مسجد جامع یزد، که تماشای آن را برای افراد مذهبی و غیر مذهبی جذاب می‌سازد، نقوش اسلیمی و اشکال هندسی زیبا در کاشی‌کاری مسجد است.

از دیگر نقاط برجسته این بنا، مناره‌های بسیار بلند مسجد است که ارتفاع آن‌ها تقریباً به پنجاه متر می‌رسد! اما حتی در اوج و در بلندترین نقاط مناره هم، کاشی‌کاری‌ها به زیباترین شکل ممکن و با دقت و ظرافت کم‌نظیری انجام ‌شده‌اند.

علاوه ‌بر طراحی و معماری بنا، که با توجه به ویژگی‌های کویر ساخته‌ شده، ترکیب‌بندی رنگ‌ها در کاشی‌کاری و تزئینات مسجد هم بی‌نظیرند. استفاده از ترکیب رنگی زرد، آبی، سبز و کبود باعث ایجاد فضای سرد در مسجد می‌شود که القا کننده حس خنکا است و باعث می‌شود این مکان، در دل کویر فضایی عرفانی و معنوی داشته باشد.  

  • آدرس مسجد جامع یزد

این مسجد باشکوه با معماری منحصربه‌فرد ایرانی اسلامی، در خیابان امام‌خمینی، مقابل برج ساعت واقع شده است. از ساعت 8 صبح تا 7 غروب امکان بازدید رایگان از این اثر تاریخی مهیا است.

 

بیشتر بخوانید: آتشکده بهرام یزد – داستان آتشی که 1500 سال خاموش نشد

 

مسجد امیر چخماق یزد

مسجد امیر چخماق، که به مسجد جامع نو هم مشهور است، یکی از مشهورترین بناهای مذهبی یزد با تاریخ 600 ساله است که در محله امیر چخماق قرار گرفته است. این بنا در واقع، بخشی از یک مجموعه‌ی بزرگ است که شامل میدان امیر چخماق، تکیه، بازار و دو آب انبار می‌شود که به خواست ستی‌فاطمه خاتون، همسر امیر چخماق حاکم وقت یزد، ساخته شده است. در زمان ساخت مجموعه امیر چخماق، این مجموعه در بیرون از حد مرزی یزد واقع شده بود.

این شهر علاوه بر مساجد بی‌نظیرش به سجاده و جانماز های ترمه‌اش معروف است. اگر از اماکن مذهبی یزد دیدن میکنید، یا به بازارچه ترمه فروشی آن سری زدید دیدن باکیفیت‌ترین جانمازهای ترمه ایران خالی از لطف نیست.

مناطق دیدنی یزد

 

  • تاریخچه مسجد امیر چخماق یزد

این بنا در دوره تیموریان، در زمان حکومت شاهرخ تیموری ساخته شده و در زمان فتحعلی‌شاه، بازسازی و مرمت شده است. ساخت مجموعه امیر چخماق، قصه‌ی جالبی دارد؛ در گذشته و در زمان ساخت این مجموعه، دروازه‌های شهر بعد از ساعتی بسته می‌شدند و افرادی که از شهرهای دور می‌آمدند دیگر اجازه ورود به شهر را نداشتند و باید شب را پشت دروازه شهر، در سرمای شب کویری به صبح می‌رساندند.

بر همین اساس، همسر امیر جلاالدین چخماق حاکم یزد، دستور ساخت مجموعه‌ای را بیرون از دروازه‌‌ی شهر داد تا پناه مسافران و جاماندگان از ورود به شهر باشد. در مجموعه‌ی اولیه، حمام، تکیه، مسجد و سرپناهی برای خوابیدن برای مسافران لحاظ شده بود تا بتوانند شب را در آنجا اتراق کنند.

 این دور اندیشی و بشر دوستی یک بانوی درباری، امروزه تبدیل به جاذبه‌ی گردشگری مهمی در شهر یزد شده که تاریخ زیبایی را نیز در دل خود جای داده است.

  • بررسی نقش و نگارها و سبک معماری

کتیبه‌کاری‌های پر نقش در کنار تزئینات و کاشی‌کاری‌های بی‌نهایت زیبا و مقرنس‌های باشکوه محراب، مسجد امیر چخماق را به یک اثر هنری زیبا و معنوی بدل نموده. این مسجد را می‌توان نمادی از معماری عصر تیموریان دانست که به زیبایی هر چه تمام‌تر، شکوه و جلوه‌ی خود را به رخ بیننده می‌کشاند.

مسجد امیر چخماق دارای دو درب ورودی و دو شبستان زمستانی و تابستانی است. شبستان تابستانی دارای بادگیرهایی از سمت گنبد است که باعث مکش باد و ایجاد فضای خنک در دل یک استان کویری می‌شود. در واقع، معماران یزدی به خوبی می‌دانستند چگونه با مقتضات گرم و خشک کویری، سازشی بی‌نظیر و شایسته تحسین داشته باشند.

  • مسجد امیر چخماق ؛ مسجدی بدون مناره

اگر امروز به دیدن مسجد امیرچخماق بروید، مسجد را با مناره می‌بینید اما بنا بر روایت قدیمی، مناره‌ها جزو بنای اصلی نیستند و جنبه‌ی تاریخی ندارند.

دو روایت مشهور، نبود مناره را برای این مسجد توجیه می‌کند که دانستن آن احتمالا برایتان جالب خواهد بود.  بنا به روایت نخست از آنجا که بانی مسجد، ستی فاطمه خاتون، همسر امیر چخماق، بانو بوده است این مسجد فاقد مناره ساخته شده است. در آن زمان رسم بر این بود مساجدی که توسط بانوان ساخته می‌شده، بدون مناره بنا شوند.

روایت دیگری نقل می‌کند به دلیل این که تعداد مناره‌ها در مساجد شیعه و سنی با هم متفاوت است، این مسجد بدون مناره ساخته شده تا هم شیعه و هم اهل سنت بتوانند از آن استفاده کنند. گویی این بنا ساخته شده تا محل اتحادی بین دو فرقه دینی باشد.

بنابر هر دلیلی که امروزه بر ما پوشیده‌ست، مسجد امیر چخماق بنا بر روایت‌های مختلف، در گذشته فاقد مناره ساخته شده است.

  • آدرس مجموعه امیر چخماق یزد

مسجد امیر چخماق در خیابان امام‌خمینی یزد و در میدان امیر چخماق قرار دارد. بازدید از این اثر تاریخی باشکوه و بی‌نظیر رایگان و به‌ صورت 24 ساعته امکان بازدید از آن وجود دارد.

مسجد تاریخی ملا اسماعیل

مسجد ملا اسماعیل در دوران قاجاریه و در زمان فتحعلی شاه ساخته شده است و امروزه یکی از مشهورترین و پرکاربردترین مساجد یزد محسوب می‌شود. بانی این مکان یکی از روحانیون برجسته‌ی آن دوران، به نام ملا اسماعیل عقدایی بوده در سال 1322 هجری قمری دستور به ساخت این مسجد تاریخی داده است.

امروزه نماز جمعه در شهر یزد، درین مسجد برپا می‌گردد و می‌توان گفت از نظر معنوی سیاسی، مسجد ملا اسماعیل یکی از معروف‌ترین مساجد یزد به حساب می‌آید. در کنار این بنا، بازار و آب انباری نیز با همین نام وجود دارد. این مسجد تنها یک ورودی دارد.

گردشگری یزد

از گردشگری یزد بیشتر بخوانید؛ موزه مارکار یزد

  • معماری مسجد ملا اسماعیل ؛ شاهکاری از عهد قاجاریه

از ویژگی‌های قابل توجه مسجد ملا اسماعیل، گنبد بزرگی آن با دهانه ای به قطر 75 متر است. شیوه‌ی معماری این سازه تا حدودی به معماری مسجد امیر چخماق شباهت دارد.

بنای این مسجد تاحدودی در گودی قرار دارد تا از آب قنات بتوان برای آبیاری گیاهان و باغات آن استفاده کرد.

بیشتر بخش‌های مسجد از آجر ساخته شده و بخش‌های خاصی از آن دارای کاشی‌کاری می‌باشد. نما و ظاهر آجری این مسجد در عین سادگی، شاهکاری در خور توجه است که شما را به دوران قاجاریه متصل می‌کند.

از ویژگی‌های شاخص مسجد ملا اسماعیل می‌توان به ایوانی بلندبالا و شبستانی با 32 ستون اشاره کرد. بر روی سردر ورودی مسجد، نوشته‌های زیبایی به خط نستعلیق و سنگ‌ لوحه‌های قدیمی وجود دارند که این بنا را از نظر گردشگری شاخص و متمایز می‌سازند.  

  • آدرس مسجد ملا اسماعیل

مسجد ملا اسماعیل در خیابان قیام یزد، کوچه محل مسجد ملاحسن واقع شده و بازدید از آن برای عموم رایگان است. همان طور که اشاره شد، مسجد ملا اسماعیل، از اصلی‌ترین مساجد یزد و محل برپایی نماز جمعه است. در  دهه‌ی محرم، این مکان میزبان عزاداران حسینی است و هر ساله در این بنای کهن‌سال، مراسم مذهبی خاصی برگزار می‌شود.

 

سخن پایانی

مسجدهای یزد را می‌توان جلوه‌ای باشکوه از معماری سنتی بر بستر تاریخ این استان دانست. مساجد یزد که ما در این محتوا به سه مسجد معروف آن اشاره کردیم، همواره در طول تاریخ این شهر، محل اجتماعات سیاسی و مذهبی گوناگونی بودند و در دل خود، غم‌ها و شادی‌های بسیاری را جای داده‌اند. اگر به شهر بادگیرهای کویری سفر می‌کنید، بازدید از این بناها را در دستور کارتان قرار دهید. بدون شک قصه‌ها و داستان‌هایی که در دل آجرها و کاشی‌های این بناها نهفته، شما را بیش از پیش به معماری سنتی ایرانی دلبسته خواهد کرد.

از همراهی شما با این مقاله سپاسگزاریم. امیدواریم مطالبی که ارائه کردیم برایتان مفید و سودمند واقع شده باشد.