میبد مروارید

 سفال میبد مروارید

سفال میبد مروارید یکی از با‌ارزش‌تربن صنایع دستی یزد است که در حال‌حاضر طرفداران زیادی در سراسر دنیا دارد. نصیب آب‌وهوای گرم و خشک برای میبد یزد، مرغوب‌ترین نوع خاک رس برای تولید سفال است. هنرمندان یزدی نیز فرصت را مغتنم شمرده از امکانات موجود بهترین استفاده را برای خلق آثار ناب برده‌اند. 

 به نحوی که در حال حاضر سفال یزد یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی حاصل از خاک رس در کشور به‌شمار  می‌رود. اگر تمایل دارید در ‌این‌باره اطلاعات خود را ارتقا دهید لطفاً تا انتهای مطالب همراه ما بمانید.

سفال میبد مروارید را بیشتر بشناسیم

خاک رس اولین و مهمترین لازمه تولد ظروف سفالی است. معمولا مرطوب‌تربن نوع خاک رس برای تولید سفال مربوط در مناطق گرم و خشک یافت می‌شود. در این میان خاک رس میبد در استان یزد، در بالاترین سطح کیفی قرار دارد. 

به همین دلیل سفالگری در آن از دیرباز رونق داشته است و در حال‌حاضر نیز سفال میبد، نقش بسیار پررنگی در معیشت مردم  این قسمت کویر نشین ایران دارد.  در گذشته استفاده از سفال در میبد بسیار گسترده بوده و فقط ظرف و ظروف را شامل نمی‌شود.

بلکه در صنعت معماری نیز این هنر استفاده زیادی داشته است. به نحوی که جهت پوشش بام‌ها، سنگفرش حیاط، تزیین سردر‌ها و غیره توجه‌ها به متریال سفال معطوف بوده است.

در حال حاضر نیز در این شهر سفالگری از رونق خوبی بهره‌مند بوده و سفال میبد مروارید که آوازه جهانی دارد نشانه بارز ادعای ما به‌شمار می‌رود. یکی از ویژگی‌های خاص سفال میبد، این است که مانند ظروف میناکاری  بر روی بدنه ظروف سفید، نقاشی‌هایی با رنگ سبز و آبی می‌کشند.

معروف‌ترین طرح‌های سفال میبد شامل شطرنجی شویدی، ماهی، مرغی و خورشید خانم هستند و غالبا یک یا ترکیبی از موارد نام برده روی ظروف سفالی میبد به چشم می‌خورند. 

تاریخچه سفالگری در ایران

آن چیزی که از شواهد و آثار برجای مانده مشخص است، پیشینه سفالگری در ایران بسیار غنی بوده و به هزاره هشتم پیش از میلاد برمی‌گردد. ساخت ظروف و اشیاء مختلف به منظور انجام مراسم مذهبی و رفع نیاز امور روزانه در گذشته‌های دور مرسوم بوده است. اما باید گفت که سرآغاز شروع سفالگری با کشف آتش ارتباط دارد.

اولین کوره‌های سفال‌پزی مربوط به ۶ هزار سال قبل از میلاد و بزرگترین تحول صنعت سفالگری که شامل ساخت اولین چرخ سفالگری است ۲۵۰۰ سال بعداز ساخت اولین کوره سفال‌پزی روی کار آمد.

در دوران حاکمیت اسلام بر ایران نیز سفالگری از رونق خوبی بهره‌مند بوده و از تزئیناتی بر روی ظروف سفالی استفاده می‌شد.

فرایند تولید سفال در میبد یزد

همانطور که گفتیم سفال میبد مروارید بهترین سفال کشور به شمار می‌رود. دلیل آوازه بلند سفال میبد ریشه در دو فاکتور مهم که شامل خاک رس مرغوب و ذهن خلاق و دستتان هنرمند مردم این خطه از ایران زمین است؛ دارد.

به این ترتیب اولین گام در تولید ظروف سفالی تهیه خاک رس مرغوب است. سپس باید خاک رس تهیه شده، درون حوچه‌ای ریخته شود تا آمادگی تهیه گل مخصوص سفالگری را داشته باشد. البته از آنجایی که خاک رس میبد دارای چسبندگی بالایی است، به‌صورت مستقیم به گل تبدیل می‌شود.

جهت رسیدن گل به مرحله چرخکاری نیاز است که گل به اندازه کافی زیر پا ورز بخورد. سپس آن را داخل چرخ کرده و تبدیل به چونه می‌کنند. ناگفته نماند که چونه گل نرم جهت تولید ظروف سفالی کوچک و گل سفت برای ساخت ظروف بزرگتر بهتر است.

البته در شهر میبد در کنار خاک رس قرمز  از خاک روس سفید نیز در صنعت سفالگری استفاده می‌شود. روس سفید میبد برای تهیه دوغاب کاربرد دارد.

در واقع تمام سفال‌هایی که در این شهر تولید می‌شوند؛ پس از آنکه مرحله پخت را پشت‌سر می‌گذارند، یک لایه‌ دوغاب به سطح آن‌ها اضافه شده و سپس نقش و نگار مورد نظر روی‌یشان حک می‌شود. پس از حک نقوش زیبا روی کار را با لعاب شفاف دیگری می‌پوشانند و اقدام به پخت دوباره آن می‌کنند.

ظروف سفال میبد یزد

ظروف سفال میبد مروارید، نظیر ظروف فیروزه کوبی و ظروف میناکاری سرشار از اصالت بوده و حس زیبا و ریشه‌دار نوستالژیک را انسان القا می‌کند. این ظروف از ترکیب نقش‌و‌نگار‌های رنگین به زیباترین شکل تزئین می‌شوند‌ و چشم هر زیبا پسندی را مجذوب خود می‌کنند.

مردمان میبد یزد از کل ظرف‌هایی را خلق کرده‌اند که نه‌تنها تماشای آن‌ها بلکه صرف غذا در آن‌ها نیز لطف خاص خود را دارد. ظروف سفالی شامل انواع و اقسام بشقاب، کاسه، پیاله، فنجان، پارچ، گلدان، لیوان و غیره با نقش‌و‌نگارهای رنگین است که محصولات میبد یزد به زیبایی در بین سایر موارد جلوه‌نمایی می‌کند.

ویژگی‌های خاک رس میبد

همانطور که در مباحث قبلی نیز عنوان کردیم شهر میبد استان یزد بهترین خاک رس برای سفالگری را دارد. شاید یکی از دلایل محبوبیت و کیفیت بالایی سفال میبد مروارید، نیز ریشه در همین ویژگی شهر میبد داشته باشد. خاک روس این شهر ترکیبی از خاک‌های رس روشن بوده و بسیار ریزدانه و سبک هستند.

نقوش سفالینه‌‌های میبد 

همانطور که می‌دانید استان یزد مهد هنر بوده و آوازه صنایع دستی آن در گل دنیا پیچیده است. برای تزئین ظروف در استان یزد از روش‌های متعددی بهره گرفته می‌شود. ظروف فیروزه کوبی، ظروف سفالی، ظروف میناکاری، ظروف قلم زنی و غیره همگی جزو آثار صنایع دستی استان یزد به شمار می‌روند.

نقوشی که روی آثار هنری و صنایع دستی این استان حک می‌شوند بازتابی از اقلیم منطقه و محیط پیرامون هنرمند است. نقوش حک شده بر سفال میبد مروارید، نیز از این قائده مستثنی نبوده و به نوعی تراوش خواسته‌های ذهنی هنرمند است که از بازتاب محیط پیرامون و اقلیم منطقه نشات می‌گیرد.

معمولا غالب نقوش سفالینه در این شهر شامل تلفیق خطوط سیاه ظریف با دیگر خطوط رنگی نظیر سبز، آبی، زرد است. به عبارت دیگر نقوشی که بر سطح سفال و کاشی‌های شهر میبد به چشم می‌خورد اغلب نقوشی شکسته و هندسی هستند.

البته به ندرت نقوش گل‌های خطایی و گیاهان اسلیمی نیز در سفال‌های شهر میبد به چشم می‌خورند. در واقع نقوش اصلی سفالینه‌های میبد شامل اشکال هندسی شکسته و نقوش فرعی و کمکی آن نیز نقوش گیاهی هستند.

به نحوی که ابتدا نقوش اصلی یا همان اشکال هندسی شکسته روی کار شکل می‌گیرد. سپس اگر در بین آن‌ها فضای زیادی وجود داشته باشد هنرمند برای تکمیل کار از نقوش گیاهی نظیر برگ‌های ریز و درشت، شاخه‌های دوتایی، چندبرکی، گل‌های گرد، گل‌های شاه‌عباسی و غیره  کمک می‌گیرد.