بستن
0 محصول
مشاهده سبد خرید
مهدی حسینی
1402-08-30
چادر شب چیست؟ معرفی صنایع دستی چادرشب بافی
چادر شب پارچه‌ای است با نقش‌های پیچازی، رنگارنگ و چهارخانه که از نخ ابریشم طبیعی، ابریشم کجین و یا نخ پنبه بافته می‌شود.
چادرشب بافی قدمت دیرینه‌ای در فرهنگ و تمدن ایرانی دارد و در نقاط مختلفی از ایران تولید می‌شود.
عده‌ای معتقدند به دلیل این که مردم شب‌ها از این پارچه به عنوان روانداز استفاده می‌کردند، این پارچه به چادرشب معروف شد.
در نقاط مختلف ایران بنا بر گویش محلی آن منطقه، نام چادرشب به شکل‌های گوناگونی استفاده می‌شود. مثلا بختیاری‌ها و مردم خراسان شمالی آن را به شکل “چارشاو” تلفظ می‌کنند. در کرمان “چادِرشو” و در استان سمنان به “چاشوره” معروف است. در یزد به آن “چادیشو” می‌گویند و در سیستان هم با نام “جاوَن” شناخته می‌شود.
چارشو
چادر شب چیست؟
برخی به دلیل شباهت‌هایی که بین نقوش پارچه‌های دره‌ی پازیریک که متعلق به تمدن هخامنشی است و نقوش چادرشب‌های بافته شده در گیلان، این صنعت را ادامه‌ای از زری‌بافی و پارچه‌های زربفت دوران هخامنشیان و اشکانیان و ساسانیان می‌دانند.
در اسناد و کتاب‌های تاریخی نیز از این صنایع دستی سنتی ایران نام برد‌ه شده و نویسندگان مختلف به توصیف طرح و نقش و کاربرد آن پرداخته‌اند.
یکی از اشارات تاریخی به چادر شب که مربوط به سال 756 قمری است، در سفرنامه‌ی ابن بطوطه یکی از بزرگ‌ترین جهانگردان تاریخ دید‌ه می‌شود. در این سفرنامه او به کاربرد چادرشب برای پوشش سقف ارابه اشاره کرده است.
چادرشب
مواد اولیه بافت چادر شب
در طول تاریخ برای بافت چادر شب از انواع متفاوتی از نخ استفاده شده است. بافندگان با توجه به کاربرد چادر شب خود، نخ مورد استفاده در بافت آن را انتخاب می‌کردند.
به طور معمول از 6 نوع نخ برای بافت چادر شب استفاده می‌شود.
نخ ابریشم طبیعی مرغوب
نخ کجین یا همان ابریشم نامرغوب
ترکیبی از نخ ابریشم مرغوب و کجین
ترکیبی از نخ پنبه‌ای و نخ ابریشم کجین
نخ پنبه‌ای
نخ پشمی یا نخ کاموایی
چادر شب بافته شده با نخ پشمی یا کاموایی از نظر کیفیت در پایین‌ترین سطح قرار دارد. نوع پنبه‌ای آن نیز اغلب برای استفاده‌ی روزمره گزینه‌ی مناسبی است. در گذشته برای بافت چادرشب بیشتر از ابریشم و پنبه استفاده می‌شد اما بعد از دهه شصت، استفاده از کاموا نیز برای بافت این پارچه‌ها مرسوم شد.
بیشتر بخوانید: هنرهای دستی درآمدزا ایران کدام است؟ معرفی کسب و کار خانگی
نخ چادر شب
چادر شب بافی
چادرشب با دستگاه‌های دو، چهار یا هشت وَردی بافته می‌شود. در برخی مناطق مانند گیلان به این دستگاه پاچال می‌گویند. شاید به این دلیل که پدال دستگاه در گودالی 60 تا 90 سانتی قرار می‌گیرد. دستگاه شامل اجزایی مثل شانه، وَرد، دفتین، پدال، ماسوره، ماکو، قرقره، نورد و… است.
پس از چله‌کشی نخ‌ها، تارها را روی دستگاه می‌گذارند، سپس وردکشی کرده و از شانه عبور داد‌ه و به نورد جلوی بافنده وصل می‌کنند. هماهنگی بین دست و پای بافنده اهمیت زیادی در بافت پارچه دارد. وردها با فشار داد‌ن پدال به حرکت درمی‌آیند و اینگونه تارها جا به جا می‌شوند. برای این که بافنده حین کار دچار خطا نشود با فشرد‌ن پای راست، ماکو را با دست راست داخل دهانه کار سُر داد‌ه و بعد به آرامی دفتین را به سمت خودش می‌کشد و بار بعدی محکم‌تر این کار را انجام می‌دهد تا تار و پود پارچه به خوبی در هم تنید‌ه شوند. برای این که لبه‌های پارچه کج نشود از وسط دفتین که دارای علامتی نیز هست، دفتین می‌زنند. با این کار ضربه‌ی وارد شده به یک میزان بر سطح پارچه پخش می‌شود.
بیشتر بخوانید: زری بافی چیست؟ معرفی کامل هنر زربفت
چادر شب بافی
رنگ و نقش چادرشب
رنگ غالب در بافت چادر شب قرمز است. رنگ‌های سفید، سبز، زرد، نارنجی و آبی نیز در بافت این پارچه استفاده می‌شود. معمولا در چادر شب‌هایی که از جنس پنبه هستند رنگ غالب قرمز است و نقش‌ها به شکل پیچازی و چهارخانه و راه‌راه بافته می‌شوند. در بافت این پارچه شاهد تاکید بافنده به قرارگیری رنگ‌های شاد در کنار هم هستیم. طرح و رنگ چادرشب‌ها به کاربرد و سلیقه‌ی افراد بستگی دارد اما به طور کلی می‌توان پارچه‌های ساده، چهارخانه و راه‌راه و نقوش گیاهی و جانوری را در بافت این پارچه‌ها مشاهده کرد.
چادرشب سنتی
کاربرد چادرشب چیست
قبل از رواج چادر سیاه، زنان در بعضی مناطق ایران از چادرشب در پوشش خود استفاده می‌کردند.
کاربرد دیگر چادرشب که امروز هم رایج است، پیچید‌ن رختخواب و لحاف کرسی درون آن است. در شمال ایران مردم رختخوابها را در چادرشب می‌پیچند و به اصطلاح به آن “لاوَند” یا “لابَند” می‌گویند. عشایر کُرد شمال خراسان نیز از چادر شب برای پیچید‌ن رختخوابها استفاده می‌کنند.
چادرشب همچنین به عنوان بخشی از پوشاک مردم شمال ایران به خصوص گیلان استفاده می‌شود. زنان گیلانی از چادرشب به عنوان کمرپیچ استفاده می‌کنند. آن‌ها به دلیل این که ساعت‌های طولانی مشغول کشاورزی و باغ‌داری و چید‌ن گل و گیاه هستند معتقدند که استفاده از چادرشب به عنوان کمرپیچ برای‌شان مفید است و از سرایت رطوبت به بدن جلوگیری می‌کند.
بیشتر بخوانید: چرم دوزی چیست؟ ابزار مورد نیاز برای شروع آموزش
زیرانداز
از چادرشب به عنوان روجهازی در جهاز دختران استفاده می‌شود.
به عنوان ساک دستی و روتختی یا جانماز نیز قابل استفاده است.
از این پارچه به عنوان سفره نیز استفاده می‌کنند.
نوعی دیگری از چادر شب وجود دارد که ضخیم است و به چادرشب بیابانی معروف است. از این نوع برای حمل علوفه و کارهای کشاورزی و همچنین به عنوان بقچه استفاده می‌کنند.
رومیزی چادر شب
مراکز اصلی تولید چادرشب
اکنون تولید چادر شب مانند گذشته پیگیری نمی‌شود اما در استان‌های شمالی ایران مثل گیلان و مازندران و خراسان شمالی و همچنین در استان هرمزگان و یزد می‌توان روستاها و محله‌هایی را یافت که در آن مردم و به خصوص زنان مشغول بافندگی چادر شب‌اند.
روستای رویین در خراسان شمالی و همینطور قاسم‌آباد در گیلان نمونه‌ای از همین روستاها هستند.
کیف چادر شب
چادر شب بافی یکی از انتخاب‌های محبوب در خرید صنایع دستی ایران است. در طرح و رنگ و نقش‌های این پارچه‌ها که معمولا به شکل بداهه بافته می‌شوند، می‌توان ردپایی از هنر دوران گذشته و همینطور تاثیر طبیعت و فرهنگ بومی هر منطقه را دید.
بافت چادرشب که عموما به دست زنان صورت می‌گیرد به دلیل روی کار آمد‌ن مونه‌های ارزان ماشینی و عدم دسترسی آسان به منابع اولیه باکیفیت و بسیاری دلایل دیگر، مانند گذشته رونق ندارد و تولید آن در بسیاری از مناطق به کلی قطع شده است.
اما در استان‌هایی که پیش‌تر گفتیم، تولید این صنایع دستی زیبا هنوز ادامه دارد و شاید بتوان با سرمایه‌گذاری و فرهنگ‌سازی، جان تازه‌ای به آن داد و دوباره شاهد رونق آن بود.
