بستن
0 محصول
مشاهده سبد خرید
مهدی حسینی
1402-10-13
تفاوت فرش و قالی چیست؟ معرفی انواع قالی
شاید یکی از معمولیترین سوالاتی که ممکن است به ذهن ما ایرانیها که اتفاقا ید طولایی در زمینه بافندگی و صنایع دستی مختلف داریم برسد، همین باشد که تفاوت فرش و قالی دقیقا در چه چیزهایی است و اصلا این که فرش با قالی تفاوتی دارد یا خیر.
در سالهای 1947 تا 1949 بود که یک باستانشناس رومی به نام سرگی رودنکو در سرزمینهای سرد و یخزدهی جنوب غربی سیبری و در نزدیکی مرز روسیه با چین، قزاقستان و مغولستان، قدیمیترین فرش تاریخ را پیدا کرد که امروز به فرش پازیریک مشهور است.
این فرش در کنار اشیای باستانی دیگری در گور یخزدهی یکی از فرمانروایان تمدن سکایی کشف شد. اما بررسیهای مختلف این فرش قدیمی را به ایران مرتبط کرد و با قدمت بیش از 2500 سالهای که داشت، بسیاری از پژوهشگران این گمانهزنی را مطرح کردند که این فرش از بافتههای تمدن هخامنشیان است. به خصوص بررسی ساختار فرش و نگارههای آن، این ایده را تقویت میکرد اما همچنان درباره هویت دقیق این فرش اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد.
اما چه این فرش متعلق به ایران باشد و چه نباشد، ایران یکی از اصلیترین مراکز فرشبافی و قالیبافی در دنیاست. به طوری که بسیاری از پژوهشگران معتقدند ایرانیان نخستین قومی بودهاند که به قالیبافی پرداختند و در این زمینه سرآمد جهانیان شدند. پس به عنوان افرادی که نزدیکی فرهنگی زیادی به این هنر دستی و تاریخی داریم، بهتر است پایهایترین اطلاعات در این زمینه را کسب کرده تا درک کاملتری از فرهنگ و هویت ایرانی به دست بیاوریم.
ما در این مقالهی یزد ممنتو به تفاوتهای موجود در بین فرش و قالی اشاره میکنیم اما برای این کار لازم است در ابتدا تعریف مناسبی از هر دوی اینها داشته باشیم.
فرش چیست
فرش چیست
در واقع به هر زیراندازی که بر زمین پهن میکنند تا انسان را از گزند سرما، سختی و رطوبت حفظ کند فرش میگویند. فرش واژهای عربی است. اعراب به هر چیزی که قابلیت پهن شدن بر زمین را داشته باشد، فرش میگویند. این کلمه در زبان فارسی نیز معنای مشابهی دارد و برای انواع زیرانداز مثل قالی، حصیر، نمد، جاجیم و … به کار میرود.
قالی چیست
قالی یک نوع فرش است که با ویژگیهای منحصر به فردی از سایر منسوجات و هنرهای بافتنی متمایز میشود. در واقع فرش شامل طیف گستردهای از چیزهایی است که قابلیت پهن شدن روی زمین را دارند اما قالی یک نوعی از فرش است و زیرمجموعه آن محسوب میشود. قالی معمولا یک رو بوده و دارای پُرز، گره و تار و پود است.
در ادامه تفاوت فرش و قالی را از نظر جنس، ابعاد و نقش و نگار بررسی میکنیم.
بیشتر بخوانید: معرفی فرش بختیاری و انواع دستباف قالی بختیاری
قالی چیست؟
تفاوت فرش و قالی از نظر جنس
الیاف مورد استفاده در قالیبافی معمولا از جنس پشم، ابریشم و پنبه است. و همانطور که گفتیم قالی دارای تار و پود، گره و پُرز است. در صورتی که فرش میتواند الیاف و جنس متفاوتی داشته باشد و بدون تار و پود ساخته شود. برای مثال نمد نوعی فرش محسوب میشود که بدون هیچ تار و پودی و با ایجاد فشار، گرما و رطوبت با در هم تنیده شدن پشم ساخته میشود.
تفاوت فرش و قالی از نظر ابعاد
قالی با ابعاد مشخصی بافته میشود و اندازههای استاندارد خود را دارد. به قالیهای کوچکتر از 4 متر قالیچه میگویند که در تابلوفرش و به عنوان سجاده نیز مورد استفاده قرار میگیرند. اما قالیهایی که در ابعاد بالاتر 6، 9 یا 12 متری بافته میشوند به عنوان کفپوش و زیرانداز در خانهها استفاده میشوند. فرش اما سایز استانداردی ندارد و میتواند در هر ابعادی تولید شود. برای نمونه باز هم میتوان به نمد اشاره کرد که در ابعاد مختلفی ساخته میشود.
تفاوت فرش و قالی
بیشتر بخوانید: گبه دستباف چیست و معرفی کامل انواع گبه بافی
تفاوت فرش و قالی از نظر نقش و نگار
قالی با انواع مختلفی از طرحها و نقشها بافته میشود. از معروفترین طرح قالیها میتوان به اسلیمی، افشان، ایلی، ترکمن، خشتی و ترنج اشاره کرد. فرش نیز شامل طیف بسیار گستردهتری از نقش و نگار است و از طرح به کار رفته در جاجیمها تا نقشهای روی انواع نمد و همین نقش و نگارهای قالی نیز جزئی از نقشهای مربوط به فرش محسوب میشوند.
انواع قالی
قالیها با جنسهای مختلفی بافته میشوند که به نسبت الیاف مورد استفاده در آنها با کیفیتهای مختلف و قیمتهای متفاوتی عرضه میشوند. انواع جنس قالی شامل این موارد است:
قالی ابریشم
ظریفترین و گرانبهاترین نوع قالی، همین قالیهای بافته شده از ابریشم هستند. در این قالیها هم در چلهکشی از نخ ابریشم استفاده شده و هم برای بافت قالی از الیاف ابریشم بهره بردهاند. قالیهای تمام ابریشم از درخشش و ظرافت بسیاری برخوردارند و کیفیت شدیدا بالایی دارند.
قالی تمام ابریشم
قالی کف ابریشم
در این نوع قالی برای چلهکشی از نخ پشمی استفاده شده و برای بافت آن الیاف ابریشمی به کار رفته است. کف ابریشم نیز از کیفیت و ظرافت بالایی برخوردار است.
کف ابریشم
قالی گل ابریشم
در بافت این نوع قالی برای طرحها و نقوش روی قالی از نخ ابریشم استفاده میکنند و باقی قسمتهای آن با الیاف پشمی بافته میشود. این قالیها با کیفیت و ظرافت بسیار بالایی عرضه میشوند و قیمت بالایی نیز دارند.
گل ابریشم
قالی تمام پشم
تمام قسمتهای این قالی از نخها و الیاف پشمی ساخته میشود. به دلیل ضخامت نخهای پشمی این قالی دارای پُرز بوده و از استحکام و ضخامت بالایی نیز برخوردار است.
تمام پشم
قالی چله پشم
چله کشی این قالی با نخهای پشمی انجام میشود و برای بافت گرهها از نخهای دیگری با جنسهای مختلف استفاده میکنند.
پیشینهی در هم تنیدن الیاف در ایران برای ساخت منسوجات به هزاره پنجم پیش از میلاد برمیگردد. از این جهت میتوان با اطمینان گفت که فرشبافی و قالیبافی در ایران دارای قدمت بسیار زیادی است. اما در دوران صفویه فرشهای ایرانی طلاییترین دوران خود را تجربه کردند. با وجود پادشاهان هنردوستی مثل شاه عباس تولید و تجارت این هنر اصیل ایرانی رونق گرفت و به رسمیت شناخته شد. در همین دوران بود که قالیهای ایرانی به سرزمینهای دورتر رسید و در اروپا به محبوبیت و شهرت بسیاری دست پیدا کرد.
بیشتر بخوانید: محافظ ریشه فرش چیست؟ معرفی و روش استفاده از انواع آن
چله پشم بلوچ
در گذشته تمام فرشها دستبافت بودند اما امروز با پیشرفت فناوریها انواع دیگری از قالی تولید میشود که به قالی ماشینی معروف است. به هر حال باید بدانیم فرش و قالی به طور مستقیم به فرهنگ و هویت ما و خانههایمان متصل است و این اتصال ریشه در تاریخ طولانی این هنر دستی در خانههای ایرانی دارد.
